Trò chơi nào cũng có luật, và luật nào cũng có lúc phải sửa. Trẻ con chơi ô ăn quan ở xóm này có thể tính quan khác với xóm bên cạnh. Đá cầu ở sân đình mỗi nơi lại có cách tính điểm riêng. Bóng đá chuyên nghiệp, dù có cả một hội đồng soạn luật, cũng không khác là bao. Câu chuyện về luật bàn thắng sân khách là ví dụ rõ nhất.
Luật bàn thắng sân khách là gì
Ở các vòng đấu loại trực tiếp hai lượt đi và về, hai đội lần lượt đá trên sân nhà của nhau. Nếu sau hai trận tổng tỷ số hòa, luật bàn thắng sân khách sẽ phân định: đội nào ghi được nhiều bàn hơn khi đá trên sân đối phương thì đi tiếp.
Ví dụ dễ hiểu. Lượt đi, đội A thua 1-2 trên sân nhà. Lượt về, đội A thắng 1-0 trên sân đội B. Tổng tỷ số là 2-2. Đội A ghi một bàn trên sân khách, đội B ghi hai.
Đội B đi tiếp. Thế thôi.
Luật này xuất hiện ở các cúp châu Âu từ khoảng giữa thập niên 1960 và tồn tại hàng chục năm. Ý tưởng ban đầu khá hợp lý vào thời điểm đó: đá trên sân khách ngày xưa rất khó, đường xa, khán giả đối phương đông, mặt sân lạ. Thưởng thêm giá trị cho bàn thắng sân khách là cách khuyến khích đội khách dám tấn công, thay vì chỉ lùi sâu chờ hòa.
Những tranh cãi kéo dài
Theo thời gian, luật bắt đầu bộc lộ mặt trái. Đội chủ nhà ở lượt đi thường chơi dè dặt, vì để thủng một bàn trên sân nhà là cái giá rất đắt. Kết quả là nhiều trận lượt đi diễn ra chậm, ít bàn, ai cũng sợ sai. Tức là luật sinh ra để kích thích tấn công, nhưng lại làm một nửa số trận kém hấp dẫn đi.
Chuyện hiệp phụ còn gây tranh cãi hơn. Trước đây, nếu hai lượt hòa nhau hoàn toàn và phải đá thêm hiệp phụ ở lượt về, bàn thắng của đội khách trong hiệp phụ vẫn được tính theo luật bàn thắng sân khách. Đội khách như được đá thêm 30 phút với một lợi thế mà đội chủ nhà không có.
Nhiều huấn luyện viên từng phàn nàn về điểm này.
Ngoài sân, người hâm mộ cũng phải làm quen với kiểu tính toán phức tạp. Trước mỗi trận lượt về, các bài phân tích luôn có một đoạn dài về chuyện đội nào cần thắng mấy bàn, hòa tỷ số nào thì ai đi tiếp. Những người hay theo dõi kèo nhà cái như một thông tin tham khảo trước trận cũng thấy rõ luật này ảnh hưởng tới cách các bên đánh giá trận đấu ra sao.
UEFA quyết định bỏ
UEFA bỏ luật bàn thắng sân khách ở tất cả các giải cấp câu lạc bộ do họ tổ chức, áp dụng từ mùa giải 2021/22. Lý do được đưa ra là lợi thế sân nhà đã giảm nhiều so với ngày trước. Sân bãi tốt hơn, đi lại dễ hơn, đội nào cũng được chuẩn bị kỹ về dinh dưỡng và chiến thuật. Bàn thắng sân khách không còn xứng đáng được tính nặng hơn.
Giờ thì đơn giản hơn nhiều. Tổng tỷ số hòa sau hai lượt thì đá hai hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút. Vẫn hòa thì đá luân lưu. Một số giải ở các khu vực khác và nhiều giải quốc nội cũng lần lượt bỏ luật này, dù không phải tất cả cùng lúc. Nên khi xem một giải cụ thể, tốt nhất là đọc điều lệ của chính giải đó.
Bài học từ chuyện sửa luật
Điều thú vị là cách UEFA sửa luật khá giống cách người chơi trò dân gian vẫn làm. Một luật được đặt ra vì lý do hợp lý. Rồi hoàn cảnh thay đổi. Người chơi thấy luật không còn công bằng, hoặc làm trò chơi kém vui, thì họ ngồi lại bàn và sửa. Trò kéo co ở hội làng ngày nay có thể quy định số người mỗi bên, cách đổi bên sau mỗi hiệp, khác với vài chục năm trước. Ném còn, đánh quay, bịt mắt bắt dê cũng vậy. Không có luật nào là bất biến, chỉ có luật phù hợp với người chơi ở thời điểm đó.
Với người mê bóng đá, việc hiểu luật thay đổi ra sao giúp xem trận thú vị hơn. Ví dụ một số người thích xem lại các trận kinh điển ngày trước rồi tự hỏi nếu luật hiện tại được áp dụng thì kết quả sẽ khác thế nào. Lịch các trận đấu loại trực tiếp mùa này, cùng thông tin tham khảo trước trận, có thể tra trên keonhacai5.cab để đối chiếu.
Khi mở bảng tỷ lệ kèo của một trận lượt về, cũng nên nhớ rằng mọi con số chỉ để tham khảo. Nội dung này dành cho người từ 18 tuổi trở lên, và bóng đá trước hết là để giải trí cùng bạn bè, như mọi trò chơi khác.
Luật bàn thắng sân khách đã thành chuyện của quá khứ. Còn tinh thần sửa luật để trò chơi công bằng hơn thì vẫn ở lại, từ sân Champions League cho tới sân đình làng.

